مصرفي واژه ها:

قبل از اينكه به مصرفي و بررسي بناهاي مورد بحث بپردازيم، لازم است كه تعدادي از كلمات به كار رفته در متن را مصرفي و معاني و مفاهيم و مورد امتهايي كه از نظر ما به يا كلمات تعلق مي گيرد را بيان كنيم.

سرا: به بنايي گفته مي شود كه حياط در ميانه دارد و دور تا دور حياط را حجره هايي در يك يا دو طبقه فرا گرفته اند.

تيمچه: اين فضا به عوض حياط، فضايي مسقف دارد كه دور تا دور آن حجره ها در يك يا دو طبقه قرار دارند. سقف اغلب تيچه ها پر كار است و نورگيرهايي دارد.

بازانداز: محلي كه در آن اجناس تخليه و بارگيري مي شوند.

دالان: فضاي ممتد مسقف كه ارتباط بين بناهايي مثل سرا و تيمچه را با راستة بازار يا بقيه قسمتها فراهم مي سازد.

بازشوي چوبي : در و پنجره اي كه با چوب ساخته و تزئين شده است و مي تواند با لولا جابه جا شود يا به كل برداشته شده، كنار گذاشته شود.

v در بررسي موارد خاص هر جا معاني و مفاهيم جدا از بحثهاي معمارانه دريافت كرديم از علامت (*) در مصرفي آن استفاده كرديم، اغلب اين دريافتها دروني بوده و بحثي دربارة آن صورت نگرفته و فقط در جهت بيان تأثيرات فضايي بر روح و روانمان بازگو شده است.

تركيب بندي كلي فضاها:

به طور كلي مي توان گفت سرا، با مطرح ترين واحد تشكيل دهنده و خود يعني حياط، هيت گرفته و در اطراف حياط، واحدهاي تجاري شروع به شكل گيري و فعاليت كرده اند. اين واحدها از كوچكترين خود، يعني حجره گرفته تا حياطهاي كوچكي كه مصرفي شدند همه رو به مركز مجموعه يعني حياط دارند.

اين ارتباطيا كاملاً مستقيم است با مثل حجره هاي داخل حيا.

و يا غير مستقيم؛ مثل حجره هاي دالانها و حياط هاي كوچك كه توسط دالانها به سم حياط كشيده شده اند.

در هر صورت تركيب بندي كل فضا به وحدت و يكپارچگي و از همه مهمتر ارتباط در مركز سرا يعني حياط مي انجامد.

با وجود اين همه در ارتباط تيمچة پوستي گلشن استقلال هر كدام از واحدها، خصوصاً تيمچه به خوبي حفظ شده است. اين ارتباط شديد در بطن هنجارهاي بازار و تعاريف تيمچه و سرا نهفته باشد. اما آنچه از ظاهر پيداست دو واحد تجاري مستقل است كه حتي در نگاه اول نمي توان فهميد تا چه حد از حيث معماري درهم فرو رفته اند.

در تركيب كلي تر، يعني اتصال و ارتباط تيمچه و سرا با راستة اصلي بازار هم اين دو واحد مانند شاخ و برگ درخت به تنه اصلي متصل هستند و از سژيان و جنبش راسته بازار تغذيه مي كنند.

بنابراين سراها و تيمچه ها در كنار رشد ارگانيك راسته بازار، در هر فضا و مساحت مناسبي به اين شاهرگ چسبيده اند، اما پس از اين تولد با نظم و ترتيب خاص معماري خويش بزرگ شود شخصيت يافته اند.

آنچه كه مسلم است با واحدهاي نزديكتر به تنه اصلي در اين جنبش و تغذيه سهيم تر هستند. دالانهاي قسمت غربي حجره هاي فعالتري نسبت به دو دالان ديگر سرا دارند. در خود اين دالانها هم حجره هاي نزديك به در ورودي فعالتر هستند. البته تغيير كاربري اغلب حجره هاي سرا از عمده فروشي به خرده فروشي مانند حجره هاي راسته بازار در اين ارتباط موثر است.

با وجود اينكه از گذشته كاركرد اين فضاها تصوير دقيقي نداريم، ولي به خوبي حس مي شود كه حجره هاي قسمت شرقي كه از راسته بازار دورتر هستند، استعداد بيشتري براي تبديل شدن به انبار را دارا مي باشند. به طور كلي قسمت شرقي از سكون و يكنواختي بيشتري برخوردار است.

در بحث دالانها به اين نكته اشاره مي شود كه دالانهاي غربي به علت دارا بودن امتياز ذكر شود از تزئينات بيشتري برخوردار هستند و كلاً با دو دالان شرقي متفاوت هستند. خوب بود اين مطالب با تصوير همراه مي شد.

مصرفي كلي مجموعه سراي گلشن و تيمچه پوستي:

مجموعه سراي گلشن از بناهاي بزرگ و به گفته بازاريها، مهم بازار اصفهان است كه توسط ط حاجي آقا محمد زماني » در زمان كريم خان زند نمايندة والي محلي اصفهان تأسيس شده است. سراي گلشن طبق وقفنامه، وقف روشنايي حرم مطهر امام علي (ع) مي باشد. تاريخ تأسيس حدوداً 1782م. مي باشد.^([1])

تيمچه پوستي يا همزمان با سرا ساخته شده، چون به حد براي سرا چسبيده است و يا يك بناي قاجاري است.⁽²⁾

اين مجموعه تقريباً وسط بازار اصفهان قرار دارد. دو ورودي غربي سرا و تنها ورودي تيمچة پوستي در راسته معروف به گلشن قرار دارند. فعاليت عمده اين راسته، سراي گلشن و تيمچه پوستي پارچه فروشي مي باشد.

جنوب سراي گلشن محوطه بازي وجود دارد كه محليان به آن بارانداز مي گويند. اجناس تجار و حجره در آن تخليه مي شود. ورودي سوم سرا به اين بارانداز گشوده مي‌شود. بارانداز گلشن در قديم بنايي فعال بوده كه از قسمتهاي مختلفي تشكيل مي شده ا

[1],².Der Bazar von Isfahan- Heinz Gaube und Euqcn wirth 1978-P . 192, 194.